The Hockey Stick Illusion

Er van uitgaande dat het klimaat verandert door menselijk toedoen en dat wereldwijd snel en ingrijpend beleid nodig is om deze door vele klimaatwetenschappers als catastrofaal gekenschetste ontwikkeling nog te keren, zou men denken dat wetenschappelijke transparantie boven alles gaat. Niet is minder waar. Het boek The Hockey Stick Illusion van de Britse wetenschapsjournalist Andrew Montford, laat een onthutsend beeld zien van hoe de ‘officiële’ klimaatwetenschap omspringt met kritiek.

De subtitel, Climategate and the Corruption of Science, is wellicht op het laatste moment aan het boek toegevoegd evenals een laatste hoofdstuk over Climategate, het uitlekken van e-mails van de Climate Research Unit (CRU) van de Universiteit van East Anglia. Die instelling leverde gegevens voor de beruchte ‘hockeystick’, een grafiek die een grote rol speelt in het eerste rapport van het VN-klimaatpanel IPCC. De hockeystick is een reconstructie van het klimaat vanaf het jaar 1000. De grafiek laat zien dat tot ongeveer 1850 de gemiddelde temperatuur licht daalde, en nadien scherp aan het stijgen is. Het kan haast geen toeval zijn dat de temperatuur stijgt sinds de industriële revolutie, menen veel wetenschappers, dus dan moet die stijging worden veroorzaakt door de mens. Critici stellen echter dat er selectief is geput uit de gegevens (‘cherry picking’), waardoor een zeer warme periode gedurende de middeleeuwen als het ware is uitgegumd. Die warme periode voordat de mens massaal begon met het in de atmosfeer brengen van het broeikasgas CO2, zou bewijzen dat de huidige temperatuurstijging onderdeel is van een reeks natuurlijke schommelingen
Door het uitlekken van de e-mails staat het IPCC onder steeds grotere politieke druk om nu eindelijk eens volkomen openheid van zaken te geven over hoe het onderzoek naar de rol van de mens in klimaatverandering tot stand komt. Het boek van Montford, een scepticus, is een minutieus proces verbaal van tien jaar klimaatwetenschap op basis van schriftelijke bronnen in de stijl van een blog. Montford heeft daarvoor de elektronische briefwisseling mogen inzien van onder anderen de Canadese onderzoekers Steve McIntyre en Ross McKitrick en de Amerikaanse klimaatwetenschapper Michael Mann, de man die de hockeystick als eerste publiceerde.
De Canadezen waren een van de eersten die in 2002 begonnen de klimaatwetenschap hinderlijk te volgen. Over de persoonlijke beweegredenen van McIntyre om zich zo vast te bijten in de hockeystick lezen we helaas bijna niets. Het lijkt een beetje op een revanche van een gepensioneerde wiskundige voor een in zijn jeugd misgelopen briljante academische carrière. De vraag naar zijn beweegredenen is relevant, omdat klimaatwetenschappers vaak hebben gesteld dat sceptici zoals McIntyre banden hebben met de olie-industrie – wat overigens, als het al waar zou zijn, aan de wetenschappelijkheid van hun kritiek niets afdoet. Argumenten en feiten kloppen of ze kloppen niet.
Montford kreeg evenmin de bekritiseerde klimaatwetenschappers zelf te spreken. Je zou van zo’n Michael Mann toch eens willen horen waarom – als zij oprecht menen het wetenschappelijke gelijk aan hun zijde te hebben – zij kritiek saboteren door te weigeren hun meetgegevens en methoden integraal met hun critici te delen, zodat hun bewijs onafhankelijk te reproduceren is. Die kleingeestigheid maakt de urgentie van ‘de klimaatcrisis’ er niet geloofwaardiger op. Het boek dringt alle onderzoeksjournalistiek ten spijt ook niet door tot de kern van ‘Climategate’. Is er nu sprake van tunnelvisie en angst voor reputatieschade bij de klimaatwetenschappers of van keiharde wetenschappelijke fraude? Zo’n boek moet er dus nog steeds een keer komen.

Erwin van den Brink