Wetenschap rockt
Wetenschap
Lowlands University is blijvertje
Iedereen is er eigenlijk een beetje verbaasd over, over het Wonder van Lowlands. Wetenschapscolleges op een popfestival - het blijkt nog te werken ook. En dat al drie jaar lang. Zo lang het maar lekker moeilijk is, en als het maar niet gaat over het klimaat: "Ik heb Al Gore al gezien." En daar stond wiskundehoogleraar Hendrik Lenstra opeens niet voor een handvol studenten van zijn Universiteit Leiden, maar voor een met 1200 man afgeladen zaal op het popfestival Lowlands. "Een leuk avontuur in een heel andere wereld", vat Lenstra zijn ervaringen achteraf samen. "Je staat daar wel anders dan voor een collegezaal. Ik stond in de schijnwerpers en de zaal was donker, dus ik keek in een groot, zwart gat. Ik dacht: zit daar wel iemand?"
Lenstra bekent: tot een halfjaar geleden had hij nog nooit van het popfestival Lowlands gehoord. Laat staan van Lowlands University, het wetenschappelijke lezingenprogramma dat daar deze zomer voor de derde maal werd gehouden. "Ik heb geen televisie en geen krantenabonnement. Toen de organisatie mij benaderde, met hun verhaal over de professor als popster, was mijn eerste reactie: ik word hier voor de gek gehouden."
Maar dat was niet het geval. Het waren niet de eersten de besten die de afgelopen jaren op de bühne van de showuniversiteit plaatsnamen: Wubbo Ockels, Gerard 't Hooft, Robbert Dijkgraaf, Ruud Lubbers, André Kuipers. Als de jongeren niet naar de wetenschap komen, moet de wetenschap maar naar de jongeren komen.
"We nodigen de allerbeste professoren uit om hun allerbeste college te geven", vat directeur Jaap Spreeuwenberg van organisator Cool Politics de gedachte samen waarmee Lowlands University drie jaar geleden van start ging. "Cool Politics gaat over goed burgerschap: kennis, zingeving en betrokkenheid. En als je geen kennis hebt, kun je niet betrokken zijn en de wereld niet veranderen."
Flitsend
De 'leukste universiteit van Nederland', zoals het in de promotie heet, is ontstaan vanuit de politieke debatten die Cool Politics samen met MTV organiseert. "Dat moet snel, flitsend. Dus vroegen we ons af: zou het niet leuk zijn om ook eens een uur lang naar iemand te luisteren? Intellectuele verdieping en onthaasting tegelijk?" Spreeuwenberg dacht aanvankelijk aan 'een soort Afrikaans landschap'. "Met een boom en een oude man eronder die een verhaal vertelt." Dat werd uiteindelijk een nagebootste universiteit, met een spreekgestoelte, een als pedel verklede presentator en een academisch aandoend wapen met daarop de fraai gevonden woorden 'cum grano salis'.
In het programmaboekje staat snaartheoreticus Robbert Dijkgraaf gewoon aangekondigd tussen DJ Quasimodo en Dinosaur Jr.: "Einstein had ongelijk: zijn relativiteitstheorie klopt van dichtbij van geen kanten. Lowlands University weet het beter en presenteert de theorie van alles." Ja, dan willen de mensen wel komen: al een uur voor aanvang van de lezing ligt er een lange rij festivalgangers voor de zaal in het gras. Zonnebrillen, hardrockshirts, hier en daar een joint. "Hij weet shit die ik wil weten", zegt bezoeker Maarten van Dijk, helemaal vooraan in de rij. "Elke kerel die zegt dat hij het beter weet dan Einstein wil ik wel eens horen."
Eenmaal binnen, zijn de colleges overigens allerminst soft. Integendeel. "We zijn tot het inzicht gekomen dat het publiek een voorkeur heeft voor de hardere bètaonderwerpen", zegt Spreeuwenberg. "Het mag vooral niet te makkelijk zijn."
Zelfs veteraan Lenstra moest daaraan wennen. "Ik dacht dat de hoofdwet voor publiekslezingen is dat je geen formules mag gebruiken. Maar de organisatie wilde juist heel bewust dat ik wél met formules zou komen. Nou goed, dat heb ik gedaan." Hij lacht onbedaarlijk: "Ik had een heel simpele formule op de mail gezet, die wilde ik wel presenteren. Waarop de organisatie zei: zo, dát wordt moeilijk."
"Kijk", zegt Spreeuwenberg, "je kunt wel een lezing neerzetten over popmuziek, games of drugs, maar daar zijn jongeren meer expert in dan een hoogleraar. Ik denk dat ons publiek er meer op uit is om even in een uurtje de snaartheorie te leren kennen."
Waarvan akte. "Ik ben een kneus in wiskunde, maar dit lijkt me toch wel heel leuk", zegt bezoekster Linda Platje (33). De helpdeskmedewerkster zit al een halfuur in het gras te wachten tot de deur van Lowlands University opengaat voor het wiskundecollege van Lenstra. "Hij gaat het hebben over logaritmes. Ik hoop dat ik het snap."
Potsenmaker
Een beetje cynisch zou je het kunnen ook kunnen zien als: de professor als potsenmaker. Vergelijkbaar met de natuurkundige 'goochelshows' en de anatomische lessen uit de voorbije eeuwen - veel vermaak, weinig wetenschap. Lenstra ziet dat anders: "Wat de festivalbezoekers aan wiskunde hebben gezien, is doorgaans de middelbare school. En dat is niet hetzelfde als wat wij wiskunde noemen. Op Lowlands komen ze in aanraking met wat wiskunde wél is." En laat het dan laagdrempelig zijn: "Het publiek zag een plaatje van Escher met een probleem erin, kreeg een formule te zien, en zag daarna weer Escher, maar nu met de oplossing. Dan heb je toch de boodschap overgebracht: zo'n formule is ergens goed voor." De hoogleraar ziet het breed. "Jonge mensen moet je in contact brengen met zoveel mogelijk dingen", is zijn overtuiging. "Met muziek, kunst, de estetiek van zuivere wiskunde. Zo geef je ze een breed pakket waar ze uit kunnen kiezen wat bij hen past, een boeket van mogelijkheden."
Opvallend was dat de 'harde' bèta's Lenstra en Dijkgraaf een volle zaal trokken, terwijl de Groningse klimaathoogleraar Catrinus Jepma nauwelijks publiek kreeg. "Misschien komt dat wel omdat de meeste mensen daarover al breed worden geïnformeerd via de media", oppert Spreeuwenberg. Navraag bij de bezoekers bevestigt die indruk: het klimaat is uit. "Ik heb die film van Al Gore al gezien", merkt een vrouwelijke bezoekster van het natuurkundecollege op. "Dat klimaat, ik word er doodmoe van", zegt een ander.
In Amsterdam is Cool Politics alweer heel voorzichtig bezig met de volgende Lowlands. Filosoof Bas Haring, die zou Spreeuwenberg nog wel eens willen hebben. En Frits Bolkestein, en priester-filosoof Antoine Bodar, en 'iemand uit de nanotechnologie-hoek'. De zee waaruit Cool Politics vist, kent vele wateren. "En als het op is, is het op. Dan zou je nog naar het buitenland kunnen kijken, maar… Ach, we hebben het over 2009. Wie weet hoe de vlag er tegen die tijd voorstaat."
Enkele hoogtepunten van drie jaar Lowlands University
2005: Lubbers Liveshow
Tot zijn eigen verbazing zette Ruud Lubbers de tent op zijn kop in het allereerste Lowlands-college. Stadiontaferelen: "Ruud-je, Ruud-je!"
2006: Hagoorts hersenscan
Met een directe verbinding naar Nijmegen liet neurowetenschapper Peter Hagoort zien hoe een mensenbrein reageert op genotsmiddelen.
2007: Dijkgraafs deeltjes
Robbert Dijkgraaf had op het podium enkele Hisparc-detectoren laten neerzetten, om hoog-energetische kosmische straling op te merken. Steeds als er een deeltje op het Lowlandsterrein insloeg, kreeg het publiek dat direct te zien. Inclusief de hoek waaronder het deeltje kwam aanzeilen. Een vervreemdende gewaarwording.
2007: Huiswerk van Lenstra
Bezoekers van de Lenstra's wiskundecollege kregen een formulier mee met wiskundige puzzeltjes. "Vraag 6. Je bent in een tent op Lowlands met 500 andere personen. De organisatoren verloten een meet and greet tussen de personen die vandaag jarig zijn. Toevallig ben jij vandaag ook jarig. Wat is de kans dat jij de enige in de tent bent die jarig is?"
Home
